დონალდ ტრამპის შოკისმომგვრელი საგარეო პოლიტიკა
დონალდ ტრამპმა ახალი 2026 წელი მკაცრი საგარეო პოლიტიკური ნაბიჯებით დაიწყო, რომლებმაც მსოფლიო შოკში ჩააგდო: ვენესუელას დედაქალაქში ნიკოლას მადუროს დაპატიმრების უპრეცედენტო სამხედრო ოპერაცია, რუსული „ჩრდილოვანი ფლოტის“ ტანკერების დაპატიმრებები, დანიის მიერ გრენლანდიის დათმობის მოთხოვნა და ირანში აიათოლას რეჟიმის წინააღმდეგ ძალის გამოყენების მუქარა. აშშ-ის პრეზიდენტის საერთაშორისო ასპარეზზე მოქმედების სისწრაფე და მისი მომავალი ქმედებების არაპროგნოზირებადობა არ აძლევს საშუალებას მის ოპონენტებს კონტრსტრატეგიის შემუშავებაში. პუტინმა საჯაროდ არ გააკეთა კომენტარი აშშ-ის ქმედებებზე, ჩინეთი შემოიფარგლა დიპლომატიური განცხადებებით და ევროპაში დაბნეულობა სუფევს.
თუმცა, ტრამპის ქმედებები ლოგიკურია, რაც მისი საგარეო პოლიტიკის მიზნებითა და ამოცანებით არის განპირობებული. ტრამპის მთავარი მიზანია ჩინეთისა და მისი მოკავშირეების გლობალური გავლენის შესუსტება. გასულ წელს ტრამპმა სცადა ჩინეთის ლიდერ სი ძინპინთან მოლაპარაკება მთელ მსოფლიოში გავლენის სფეროების გაყოფის მიზნით. მაგრამ ჩინეთი სავაჭრო ომში მხოლოდ დროებით ერთწლიან ზავს დათანხმდა.
ტრამპმა ასევე სცადა ჩინეთის მოკავშირე რუსეთთან გარიგების დადება, რომელიც მიზნად ისახავდა არა მხოლოდ უკრაინაში ომის დასრულებას, არამედ ორმხრივად მომგებიანი ეკონომიკური შეთანხმებების დადებასაც. პუტინმა ტრამპის სამშვიდობო ინიციატივები სისუსტის ნიშნად მიიჩნია და 2025 წლის ბოლოს მიუღებელი სამშვიდობო პირობები მოითხოვა.
2026 წლის დასაწყისში გამოვლინდა, რომ ტრამპს ალტერნატიული გეგმები ჰქონდა მომზადებული იმ შემთხვევაში, თუ ჩინეთთან და რუსეთთან მოლაპარაკებები ჩავარდებოდა. ტრამპი აცხადებს, რომ ნავთობის ფასი ბარელზე 50 დოლარი უნდა გახდეს. გასულ წელს მან საუდის არაბეთთან შეთანხმებას მიაღწია ნავთობის წარმოების გაზრდის შესახებ, რამაც ფასების დაკლება გამოიწვია. ვენესუელაზე კონტროლის დამყარებით, ტრამპი რუსეთს და ჩინეთს ქვეყნიდან აძევებს, ხოლო ამერიკულ კომპანიებს პოტენციურად შეუძლიათ ვენესუელური ნავთობის წარმოების გაზრდა, რაც რუსულ ნავთობს ბაზრიდან გამოდევნის.
ირანი კიდევ ერთი ნავთობის მწარმოებელი ქვეყანაა, რომელსაც შეუძლია მნიშვნელოვნად შეცვალოს ბაზარზე მიწოდებისა და მოთხოვნის ბალანსი, თუ აიათოლას რეჟიმი დაეცემა და სანქციები მოიხსნება. ირანში ეკონომიკური პრობლემებით გამოწვეული პროტესტები უკვე პოლიტიკურ მოთხოვნებში გადაიზარდა. როგორც ჩანს, დონალდ ტრამპმა და ბენიამინ ნეთანიაჰუმ ვაშინგტონში ბოლო შეხვედრის დროს ირანში რეჟიმის შეცვლის მიზნით ერთობლივი ქმედებების შესახებ შეთანხმებას მიაღწიეს. შეერთებული შტატები და ისრაელი სრულმასშტაბიან ომს არ დაიწყებენ, მაგრამ სამთავრობო შენობებზე მიზანმიმართული დარტყმები და დივერსიული სადაზვერვო საქმიანობამ შესაძლოა ქვეყანაში ხელისუფლების შეცვლას შეუწყოს ხელი მასობრივი საპროტესტო აქციების ფონზე.
ირანში წარმატების შემთხვევაში, ტრამპი ნავთობის ბაზარზე არა მხოლოდ ფასზე მოახდენს გავლენას, არამედ შეეძლება სხვა ქვეყნებზე სანქციების დაწესება ან, პირიქით, მოხსნა. ეს, პირველ რიგში, რუსეთს ეხება, რომლისთვისაც ნავთობის გაყიდვები მისი ეკონომიკური კეთილდღეობის საფუძველია.
ვენესუელასა და ირანში რეჟიმის შეცვლა ასევე შეასუსტებს ჩინეთისა და რუსეთის პოზიციებს ლათინურ ამერიკასა და ახლო აღმოსავლეთში. ეს გააძლიერებს დონალდ ტრამპის პოზიციებს ამ ქვეყნებთან პოლიტიკურ ვაჭრობაში.
ტრამპმა არ მიატოვა რუსეთსა და ჩინეთს შორის უთანხმოების შექმნის იდეა და ამ მიზნის მისაღწევად მაქსიმალურ ზეწოლას ახდენს რუსეთის ეკონომიკაზე. რუსულ ტანკერებზე ნადირობა სიგნალია არა მხოლოდ რუსეთისთვის, არამედ რუსული ნავთობის მყიდველებისთვისაც. მყიდველებისთვის რისკები იზრდება და რუსული ნავთობის გადამტანი ტანკერების დემონსტრაციული დაპატიმრებები შეამცირებს მოთხოვნას რუსულ ნავთობზე. ამერიკელები არა მხოლოდ ტანკერებს აკავებენ, არამედ ნავთობსაც კონფისკაციას უკეთებენ. ტრეიდერებისთვის ეს არის დანაკარგები, რომლებსაც სადაზღვევო კომპანიები არ აანაზღაურებენ, რადგან რუსული ნავთობით ვაჭრობა არსებითად კონტრაბანდაა.
ტრამპმა ცოტა ხნის წინ განაცხადა, რომ რუსეთის ეკონომიკა ცუდ მდგომარეობაშია. ამერიკის პრეზიდენტი იმედოვნებს, რომ პუტინი ეკონომიკური პრობლემების გამო იძულებული იქნება შეერთებულ შტატებთან გარიგებაზე დათანხმდეს. პუტინი ვერ გარისკავს ტრამპთან კონფლიქტს წლის დასაწყისის ყველა მოვლენის შემდეგაც კი, რადგან ის საერთაშორისო ასპარეზზე სრულიად იზოლირებული დარჩება, ხოლო რუსეთის ჩინეთზე დამოკიდებულება საფრთხეს შეუქმნის ქვეყნის სუვერენულ პოლიტიკას. ტრამპსა და პუტინს შორის მოლაპარაკებების ახალი რაუნდი შედგება დონალდ ტრამპსა და სი ძინპინს შორის სამიტამდე აპრილში.
ბევრი გაკვირვებულია ტრამპის დაჟინებული მოთხოვნით გრენლანდიის შეერთებულ შტატებთან შემოერთების შესახებ. ექსპერტები ნატოს შესაძლო დაშლას პროგნოზირებენ ევროპასა და შეერთებულ შტატებს შორის კონფლიქტის გამო. ტრამპისთვის კი გრენლანდიის გარშემო მედიაში ატეხილი აჟიოტაჟი, პირველ რიგში, ევროპაზე ზეწოლის ბერკეტია. ტრამპი დაინტერესებულია გრენლანდიის იშვიათი ლითონების საბადოებით და კუნძულზე აშშ-ის სამხედრო ყოფნის გაძლიერებით, რათა წინააღმდეგობა გაუწიოს ჩინეთისა და რუსეთის ექსპანსიას არქტიკაში. თუმცა, ეს არ მოითხოვს გრენლანდიის აშშ-ს მიერ ანექსიას. დანიასთან და გრენლანდიის მთავრობასთან კომპრომისის მიღწევა მოლაპარაკებების გზით არის შესაძლებელი. ტრამპი, მისთვის დამახასიათებელი მანერით, ზეწოლას ახდენს სასურველი შედეგის მისაღწევად.
ამგვარად, ტრამპის ერთი შეხედვით ქაოტური ქმედებები ჩინეთის გლობალური გავლენის შესუსტებისა და მსოფლიოში აშშ-ის პოზიციის გაძლიერების გეგმის ელემენტებია. ირანში განვითარებული მოვლენები ამ გეგმის განხორციელების მნიშვნელოვანი ეტაპი იქნება. ირანში სავარაუდო რეჟიმის შეცვლა ისტორიული მოვლენა გახდება, რომელიც გლობალურ ასპარეზზე ძალთა ბალანსს აშშ-ს სასარგებლოდ შეცვლის. ვინაიდან დონალდ ტრამპი საგარეო პოლიტიკაში გლობალური ცვლილებების სისწრაფეზე ფსონს დებს, აშშ და ისრაელი უახლოეს მომავალში ირანის ხელმძღვანელობაზე ზეწოლას გაზრდიან.
ავთანდილ წულაძე, პოლიტიკის ანალიტიკოსი
